NIEZWYKŁE MIEJSCE
Dotknij tradycji i wielokulturowości
Nawiązujemy do najpiękniejszych tradycji wielokulturowej i wieloetnicznej Rzeczypospolitej.
O Festiwalu Powideł Olenderskich
Olenderfest to wyjątkowy festiwal, który celebruje bogatą historię i dziedzictwo menonitów i Olendrów - społeczności, które osiedliły się na ziemiach polskich, wnosząc ze sobą unikalne tradycje, umiejętności i wartości. Podczas festiwalu opowiadamy o ich wkładzie w rozwój polskiego rolnictwa, rzemiosła i kultury. To także okazja, by zanurzyć się w klimacie dawnych zwyczajów, spróbować tradycyjnych smaków i odkryć, jak wielokulturowość kształtowała naszą tożsamość.
Olendrzy
Olendrzy to osadnicy, którzy przybyli do Polski głównie z terenów dzisiejszych Niderlandów i Fryzji w XVI-XVII wieku. Uciekając przed prześladowaniami religijnymi, wojnami i kryzysem gospodarczym, znaleźli w Rzeczypospolitej bezpieczne miejsce do życia i pracy. Osiedlali się przede wszystkim wzdłuż Wisły - także na Mazowszu - zakładając wsie i gospodarstwa na trudnych, podmokłych terenach. W 2027 roku mija 500 lat od pierwszej znanej lokacji osady olenderskiej na ziemiach polskich.
Olendrzy specjalizowali się w melioracji, budowali kanały, zbiorniki i groble. Dzięki nim wiele nieużytków zostało zamienionych w urodzajne pola. Wyróżniali się wysoką kulturą rolną, uprawiali zboża, warzywa, prowadzili sady, a także wyrabiali znakomite sery i słynne powidła buraczane. Ich gospodarstwa były wzorem porządku i pracowitości.
Na Mazowszu pozostawili po sobie trwałe ślady - od układu wsi i drewnianych domostw, przez nasadzenia wierzb i jabłoni, aż po kulinarne tradycje, które kontynuujemy do dziś. To właśnie dzięki ich obecności Mazowsze zyskało unikalny krajobraz i wyjątkowe dziedzictwo kulturowe.
Wystawa oryginalnego sprzętu
Podczas Olenderfestu można zobaczyć wyjątkową kolekcję dawnych narzędzi używanych do wyrobu powideł - prezentowaną w czasie pokazów gotowania na żywo. Wśród eksponatów znajdują się dwie oryginalne prasy do wyciskania soku, kilka żeliwnych kotłów, a także drewniane łychy i chochle do mieszania i nalewania gorących powideł.
Szczególną uwagę przyciąga mieszadło zwane „bocianem” - tradycyjne narzędzie z długim ramieniem, które znacznie ułatwia mieszanie gęstej masy w dużym kotle. To prosty, ale niezwykle skuteczny mechanizm, który pozwala równomiernie rozprowadzać ciepło i zapobiega przypalaniu.
Wszystkie te przedmioty - oryginalne, ręcznie wykonane i nadal sprawne - są nie tylko elementem wystawy, ale i żywej demonstracji dawnych olenderskich technik przetwórstwa.
Piękno tradycji
Tradycja gotowania powideł w naszej rodzinie sięga głęboko w przeszłość. Wiemy na pewno, że powidła przygotowywał już prapradziadek Antoni Ciołkowski, a później kontynuowali to pradziadek Stefan i dziadek Walerian Ciołkowski. Z przekazów rodzinnych wynika, że być może już wcześniejsze pokolenia zajmowały się tą pracą, wpisując się w dorobek kultury olenderskiej na Ziemi Iłowskiej.
Powidła były gotowane niemal co roku - nieprzerwanie aż do lat 80. XX wieku, kiedy tradycja ucichła. Przerwa trwała aż do roku 2011, kiedy to podczas realizacji projektu „Wielokulturowość Ziemi Iłowskiej” postanowiliśmy wrócić do rodzinnych korzeni. Wspólnie z dziadkiem Walerianem ugotowaliśmy wtedy pierwszy raz po latach powidła - specjalnie dla grupy młodzieży ze Szkoły Podstawowej w Iłowie. To, co miało być jednorazowym pokazem edukacyjnym, poruszyło coś głębszego.
Zaraz po wydarzeniu zaczęły do nas spływać pytania:
„Czy nie zostało wam trochę powidełek?”
To był sygnał - że to, co robimy, ma sens i warto to kontynuować.
Od tego momentu z roku na rok zwiększaliśmy produkcję, odpowiadając na potrzeby sąsiadów, znajomych i gości. Aż w 2016 roku zorganizowaliśmy pierwszy Festiwal Powideł Olenderskich - Olenderfest, który stał się corocznym świętem smaku, historii i wspólnego gotowania.
W 2026 roku odbyła się XI edycja festiwalu, a 4 września 2027 roku zapraszamy na XII. Wszystko zaczęło się od jednego kotła, rodzinnej pamięci i pytania o „jeszcze trochę powidełek”.
